अभ्यासक्रम

पेपर - 1 — सहकारी गृहनिर्माण संस्थांचे व्यवस्थापन

1. सहकारी संस्थांचा इतिहास आणि चळवळ
2. सहकारी गृहनिर्माण संस्था -- संकल्पना, व्याख्या, उद्दिष्टे आणि कार्ये
3. महाराष्ट्र मालकी फ्लॅट अधिनियम, 1963
4. महाराष्ट्र अपार्टमेंट मालकी अधिनियम, 1970
5. गृहनिर्माण संस्थांचे प्रकार आणि त्यांची संबंधित कार्ये
6. सहकारी गृहनिर्माण संस्थांची नोंदणी
7. नमुना गृहनिर्माण संस्थांच्या उपनियमांची मुख्य वैशिष्ट्ये
8. सदस्य -- त्यांचे अधिकार, जबाबदाऱ्या आणि देयक जबाबदाऱ्या
9. गृहनिर्माण संस्थांच्या व्यवस्थापन समितीची निवडणूक
10. संस्थेच्या व्यवहारांचे व्यवस्थापन
11. लेखापुस्तके आणि नोंदवहींचे देखभाल
12. गृहनिर्माण संस्थांमध्ये मालमत्तेचा हक्क हस्तांतरणाचा (Conveyance Deed) अंमलबजावणी
13. महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम, 1960 आणि महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, 1961 अंतर्गत गृहनिर्माण संस्थांशी संबंधित कायदेशीर तरतुदी आणि कारवाई -- सर्वसाधारण सभेची व व्यवस्थापन समितीची कर्तव्ये व अधिकार
14. गृहनिर्माण संस्थांमधील सदस्यांच्या जबाबदाऱ्या --- उदा. (अ) देखभाल व दुरुस्ती (ब) सामायिक क्षेत्रे व सुविधा तसेच मर्यादित सामायिक क्षेत्रांचा वापर
15. गृहनिर्माण संस्थांतील समस्या आणि वाद तसेच त्यावरील उपाय --- उदा. (अ) सर्वसाधारण सभा (ब) निबंधक (क) सहकारी न्यायालय (ड) महानगरपालिका (ई) पोलीस प्राधिकरणे (फ) दिवाणी व इतर न्यायालये
16. निधी -- त्यांचा वापर आणि गुंतवणूक
17. गृहनिर्माण संस्थांचे पुनर्विकास (Redevelopment)
18. सहकारी गृहनिर्माण संस्था मार्गदर्शक (Manual)
19. गृहनिर्माण सहकारी संस्थांचे लेखापरीक्षण -- त्यांची आवश्यकता आणि महत्त्व

पेपर - 2 — जमाखर्च

1. लेखा सिद्धांत व चुका दुरुस्ती
2. अंतिम खाती
3. विनिमय पत्रके
4. लेखावही
5. घसारा
6. शाखा खाती व ताळमेळ
7. राखीव निधी व विभाज्य नफा
8. मालमत्ता व देणी यांचे मूल्यांकन व पडताळणी
9. स्थिर मालमत्तेचे पुनर्मूल्यांकन
10. एकत्रीकरण खाती
11. परिसमापन खाती
12. लेखा गुणोत्तर
13. रोख प्रवाह व निधी प्रवाह निवेदन
14. लेखा मानदंड (AS 1 ते AS 29, AS 8 वगळून)
15. संगणकीकृत लेखाशास्त्राची ओळख
16. खर्च लेखाशास्त्राची ओळख
17. व्यवस्थापन लेखाशास्त्राची ओळख
18. सामाजिक ताळेबंद

पेपर - 3 — सहकारी संस्थांचे लेखापरीक्षण

1. सहकारी संस्थांमधील लेखापरीक्षण संकल्पना, व्याप आणि प्रकार
2. अंतर्गत नियंत्रण, तपासणी आणि लेखापरीक्षकाची कर्तव्ये
3. लेखापरीक्षण तयारी, कार्यक्रम आणि कार्यपत्रके
4. व्हाउचर पडताळणी, फसवणूक आणि चुका शोधणे
5. भांडवली आणि महसुली खर्चाचा आढावा
6. व्यापारी व्यवहार पडताळणी आणि जर्नल लेखापरीक्षण
7. मालमत्ता आणि देणी मूल्यांकन आणि पडताळणी
8. आयसीएआय द्वारे मानक लेखापरीक्षण धोरणे
9. घसारा पद्धती आणि त्यांचे उपयोग
10. सहकारी संस्थांमधील राखीव निधी आणि तरतुदी
11. सहकारी लेखापरीक्षणातील विशेष विचार
12. शासकीय साहाय्य प्राप्त सहकारी संस्थांचे लेखापरीक्षण
13. लेखापरीक्षकाची भूमिका, जबाबदाऱ्या आणि अधिकार
14. सहकारी संस्था कायद्यातील लेखापरीक्षण तरतुदी
15. सहकारी संस्थांचे लेखापरीक्षण अहवाल
16. विशेष अहवाल -- प्रशासकीय
17. व्यवस्थापन, विशेष आणि खर्च लेखापरीक्षणाचा आढावा
18. संगणकीकृत वातावरणातील लेखापरीक्षण पद्धती

पेपर - 4 — सहकारातील इतिहास, तत्त्वे आणि व्यवस्थापन

1. सहकारी चळवळीचा ऐतिहासिक विकास आणि उत्क्रांती -- स्वातंत्र्यपूर्व व स्वातंत्र्योत्तर कालखंड
2. महाराष्ट्रातील सहकारी चळवळीची प्रगती व विस्तार
3. सहकाराची संकल्पना व तत्त्वे
4. राज्य व बहुराज्य सहकारी कायद्यांची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व महत्त्व
5. उदारीकृत अर्थव्यवस्था व डिजिटल युगातील सहकारी चळवळीचे भविष्यकालीन दृष्टीकोन
6. सहकारी क्षेत्राचा अभ्यास व पुनरावलोकन करण्यासाठी नेमलेल्या प्रमुख समित्या
7. सहकारी शिक्षण, प्रशिक्षण व संशोधन उपक्रम
8. सहकार विभागांची संघटनात्मक रचना
9. सहकारी संस्थांचे लेखापरीक्षण
10. सहकारी चळवळ, कृषी क्षेत्र व विपणनाच्या विकासात संस्थांचे योगदान

पेपर क्र. 5 — सहकाराचा कायदा आणि इतर कायदे

भाग - 1

1. सहकारी संस्थांची स्थापना व नोंदणी
2. सहकारी संस्थांचे व्यवस्थापन व प्रशासन
3. शासकीय सहाय्य व नियामक चौकट
4. पुनर्रचना व संरचनात्मक बदल
5. आर्थिक नियंत्रण व लेखापरीक्षण यंत्रणा (कलम 81 व 82 सहित)
6. शिस्तभंग कार्यवाही व कायदेशीर नियंत्रण
7. तक्रार निवारण व कायदेशीर उपाय
8. संस्थांचे परिसमापन व समाप्ती
9. म.स.अ. कायदा, 1960 ची रूपरेषा व प्रमुख वैशिष्ट्ये
10. बहुराज्य सहकारी संस्था अधिनियम, 1984/2002 व त्याखालील नियमांची ठळक वैशिष्ट्ये

भाग - 2

11. महाराष्ट्र कृषी उत्पन्न बाजार समिती (विकास व विनियमन) अधिनियम, 1963
12. बॉम्बे वेअरहाऊसिंग अधिनियम, 1959 तसेच वेअरहाऊसिंग अधिनियम, 2007
13. महाराष्ट्र कापूस (खरेदी, प्रक्रिया व विपणन) अधिनियम, 1971 व त्याखालील नियम
14. महाराष्ट्र आदिवासी अर्थव्यवस्था स्थिती सुधारणा अधिनियम, 1976
15. महाराष्ट्र सावकारी (विनियमन) अधिनियम, 2010
16. भारतीय करार अधिनियम, 1872 (संबंधित कलमे)
17. भारतीय दंड संहिता, 1860 (कलम 403 ते 411, 415 ते 424, 464 व 477-A)
18. महाराष्ट्र अपार्टमेंट अधिनियम, 1970 (फक्त संबंधित कलमे)
19. महाराष्ट्र सदनिका मालकी हक्क अधिनियम, 1963 (MOFA)
20. महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, 1966 (संबंधित भाग)
21. महाराष्ट्र कर्जमाफी अधिनियम, 1975
22. सायबर कायद्यांतील तरतुदी : माहिती व तंत्रज्ञान अधिनियम, 2000
23. दिवानी प्रक्रिया संहिता, 1908 मधील तरतुदी

पेपर क्र. 6 — सहकारी बँकव्यवसाय आणि पतसंस्था

1. बँकिंगची तत्त्वे, संज्ञा आणि कार्ये
2. सहकारी बँकिंग -- विशेष वैशिष्ट्ये
3. सहकारी बँकिंग -- कृषी व अकृषी क्षेत्र
4. वेतनधारक सहकारी बँका, शहरी सहकारी बँका (UCB), प्रादेशिक ग्रामीण बँका (RRB) -- उद्दिष्टे व कार्ये
5. चलनयोग्य लिखत -- धनादेश, विनिमय पत्रके, हमीपत्रे
6. बँक आणि ग्राहक यांच्यातील नाते
7. क्लीअरिंग हाउस व परस्पर व्यवस्थापन योजना
8. नवीन आर्थिक व वित्तीय सुधारणा -- सहकारी बँकिंगवरील परिणा
9. बँकिंग आणि माहिती तंत्रज्ञान
10. अपेक्स बँक, महाराष्ट्र राज्य सहकारी बँक (MSCB), जिल्हा सहकारी बँक (DCCB), राष्ट्रीय गृहनिर्माण बँक (NHB), मास्कार्ड यांचे संघटन व कार्य
11. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) -- कार्ये; नाबार्डची भूमिका व कार्ये
12. रिझर्व्ह बँक अधिनियम, १९३४ -- कलमे १७, १८ आणि ५४
13. बँकिंग नियमन अधिनियम, १९४९ -- सहकारी संस्थांवर लागू असलेले
14. शहरी सहकारी बँकांची नोंदणी, परवाने व शाखांसाठी रिझर्व्ह बँकेची धोरणे
15. ठेवी विमा आणि पत हमी निगम (DICGC)
16. कर्ज व आगाऊ व्यवस्थापन
17. शहरी सहकारी बँकांमध्ये वसुलीची यंत्रणा -- १०१/९१, पंचनिवाडा किंवा रोखीकरण
18. उत्पन्न ओळख -- बुडीत कर्जे (NPA)
19. सहकारी पतसंस्था -- उद्दिष्टे, भूमिका व कार्ये
20. सहकारी पतसंस्थांचा लेखा परीक्षण -- गरज व महत्त्व